تات ها

دریچه ای بر تات و تات شناسی

تات ها

علي کلوری
تات ها دریچه ای بر تات و تات شناسی

پژوهشی در پیوند تاتی و کردی

http://tatha.yzi.me/wp-content/uploads/2016/01/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.jpg

دکتر حمید طاهری

 

معرفي زبان تاتي پيش از زبان كردي صرفاً از اين باب است كه زبان تاتي در محافل علمي از شهرت و آوازة كمتري برخوردار است.

واژة تات در تاريخ پرفراز و نشيب حيات خود معاني و مفاهيم متعددي داشته است. تركها بر هر ملتي كه غلبه مي‌كردند، آن ملت را «تات» مي‌خواندند. لفظ تات به زعم آنان هر ايراني غير ترك را شامل مي‌شده است. در متن تركي زير «تات» به معني ايراني است :

«گوموشي ويرديم تاتا * تات منه داري ويردي * داريني سپيدم قوشا * قوش منه قانات ويردي * قانادلانديم اوچماقا * حق قاپوسين آچماقا * [1]

يعني پول را به تات دادم * تات به من ارزن داد * ارزن را به مرغ دادم * مرغ به من بال و پر داد * بال و پر پرواز را گشودم * تا در حق را باز كنم *

در ستون دوم صفحه 370 قاموس تركي، شمس‌الدين سامي ذيل واژة «تات» مي‌نويسد : «تركان قديم ايرانيان و اكرادي را كه زير فرمان خود داشتند، تات مي‌ناميدند و اين كلمه در مقام تحقير استعمال مي‌شد. در ادامه مي‌گويد : «در مثل مشهور (بوسوز هيچ تاتين كتابندا يوخدور) اين حرف در كتاب هيچ تاتي نيست از لفظ تات شخص دانشمند را اراده كرده است.[2]»

مولانا جلال‌الدين بلخي در بيت زير تات را در معني «ايراني» به كار برده است :

 



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه یازدهم بهمن ۱۳۹۴ | 8:32 | نویسنده : علي کلوری |

احسان یارشاطر

  احسان یارشاطرنخستین پژوهشگران برجسته زبان و فرهنگ تات :۲- پرفسور احسان یارشاطر / پژوهشگر و ایران شناس.
اپریل ۱۹۲۰ در همدان به دنیا آمد. پدرش تاجری اهل مطالعه بود و مادرش زنی هنرمند که نی می‌نواخت و آوازی خوش داشت و عشق به موسیقی و ادبیات او بود که الهام‌بخش پسرش شد، ۱۱ ساله بود که مادر را از دست داد و یک سال بعد پدر را به تهران رفت تا تحت سرپرستی دایی‌اش که فرد نیکوکاری بود و ساختمانی را وقف بیمارستان میثاقیه کرده بود، قرار گیرد.
در سال ۱۹۳۴ با بورس تحصیلی به دانشسرای مقدماتی رفت. معلم ادبیات فارسی، محمدعلی عامری روی او تدثیر بسزایی داشت و او را به ادبیات علاقمند کرد. با بورس بعدی به دانشگاه تهران راه یافت و زبان و ادبیات فارسی خواند.

در سال ۱۹۴۱ لیسانس گرفت و در مدرسه علمیه تهران مشغول تدریس شد. همزمان حقوق خواند و در سال ۱۹۴۴ دومین لیسانس خود را در این رشته گرفت. سپس به عنوان استادیار در دانشکده تکنولوژی مشغول به کار شد. موقعیتی پیش آمد که بتواند در دانشگاه لندن به مطالعات خود در رشته زبانها و فرهنگ پیش از اسلام ادامه دهد. همزمان به فراگیری زبانهای دیگر هم پرداخت و بجز انگلیسی، آلمانی و فرانسه را هم آموخت.



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 18:38 | نویسنده : علي کلوری |

احمدکسروی

احمدکسروینخستین پژوهشگران برجسته زبان و فرهنگ تات : ۱ – سید احمد کسروی / مورخ، ادیب و پژوهشگر.
وی فرزند “سید قاسم تبریزی” است و در خانواده‌ای روحانی در “تبریز” به دنیا آمد. مقدمات علوم و ادبیات عرب را در مدارس قدیم و زبان انگلیسی را در “مدرسه ی آمریکایی” تبریز فراگرفت. وی بعدها در همان مدرسه به تدریس پرداخت، و در آن جا با مبلغان مسیحی، در دفاع از اسلام، بحث هایی مى کرد. بعد از اعضاء “حزب دمکرات” شد و به “تهران” تبعید گردید. او مدتی به کار دادگستری پرداخت و مناصبی را نیز عهده دار بود. از (۱۳۱۲ تا ۱۳۲۰ هـ.ش.) مجله ی “پیمان” را غیر مرتب منتشر مى کرد و بعد از شهریور ( ۱۳۲۰ هـ.ش.) به نشر روزنامه ی “پرچم” پرداخت. در دانشکده ی الهیات نیز به تدریس “تاریخ” اشتغال داشت؛ ولی به سبب بدگویی‌هایی که از شعر ، شاعری، عرفان و ادب ایرانی کرده بود با استادی او موافقت نشد.



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 18:36 | نویسنده : علي کلوری |

عبدالعلی کارنگ

کارنگنخستین پژوهشگران برجسته زبان و فرهنگ تات :6- عبدالعلی کارنگ/ پژوهشگر و ایران شناس.
عبدالعلی کارنگ به سال ۱۳۰۲ ش. در تبریز دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همان جا گذراند و سپس وارد دانشسرای مقدماتی گردید .
وی در سال ۱۳۲۰ به استخدام وزارت آموزش و پرورش در آمد و درسمت‌های آموزگاری، دبیری، مدرّسی مدارس عالی، ریاست دبیرستان و ریاست آموزش و پرورش در مناطق مختلف آذربایجان به خدمت خود ادامه داد.
شادروان عبدالعلی کارنگ در دو رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی و علوم تربیتی از دانشگاه تبریز فارغ التحصیل شده بود و سال ها در همان دانشگاه به تدریس پرداخته بودند. وی در عمر کوتاه ولی پربرکت خود آثار بسیار نفیس و ارزشمندی برجای گذاشت و خدمات قابل توجهی به فرهنگ آذربایجان نمود. ایشان در سال ۱۳۵۰ بازنشسته گردیده و در سال ۱۳۵۸ دار فانی را وداع گفتند.



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 18:34 | نویسنده : علي کلوری |

علی عبدلی

علی عبدلینخستین پژوهشگران برجسته زبان و فرهنگ تات: ۴ – علی عبدلی / تات و تالش شناس.

کوشش های ادبی و پژوهشی اش را در اوایل دهه ی پنجاه با پیوستن به زمره نویسندگان رادیو گیلان و همکاری با مطبوعات آغاز کرد . پس از انقلاب اسلامی فعالیتهای پژوهشی خود را به صورت تخصصی در زمینه ی تات و تالش شناسی ادامه داده است ودر این زمینه  علاوه بر چاپ دهها مقاله ی پژوهشی در مطبوعات ، روزنامه نگاری ، اجرای پروژه های تحقیقی ، شرکت و سخنرانی در همایشهای ایران شناسی در داخل و خارج از کشور، همکاری در ساخت چند فیلم مستند مربوط به تالش ،تاسیس موسسه تالش شناسی، دبیری چند همایش استانی و منطقه ای و…تاکنون ۲۰ جلد از آثار پژوهشی خود را منتشر کرده و به پاس این کوشش ها موفق به دریافت دکترای افتخاری از آکادمی ملی جمهوری آذربایجان ، مدال علمی از دانشگاه دولتی ارمنستان، جایزه ادبی دکتر معین از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان،  جایزه پژوهشگر برترکشوری از سازمان صدا و سیما و لوح تقدیر نخبه فرهنگی پیشکسوت از استانداری گیلان گردیده است:

 



تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 18:31 | نویسنده : علي کلوری |

مقصود حاجی اف

مقصود حاجی افنخستین پژوهشگران برجسته زبان و فرهنگ تات: ۵ – مقصود حاجی اف / شاعر و پژوهشگران
در سال ۱۹۳۵ م ، در روستای گومور از توابع شهرستان قوناق کند ( قوبای کنونی ) متولد شد . پس اتمام تحصیلات ابتدایی و متوسته در زاد گاه خود به با کورفته و تا نامزدی دکترای شرق شناسی ادامه تحصیل داد و سپس در انستیتوی زبان شناسی آکادمی علوم آن شهر استخدام گردید .
حاجی اف به سبب داشتن تسلط بر زبان فارسی ، از سوی روسها چند سال مامور خدمت در اصفهان بود و نیز زمانی که افغانستان در اشغال روسها قرار داشت ، به آن کشور اعزام گردید و به سمت دبیردوم ، در سفارت شوروی مشغول به کار شد و در همان زمان ضمن تدریس در دانشگاه دولتی کابل ، به کارهای پژوهشی در زمینه های زبان و ادبیات افقان پرداخت و مقالات و رساله هایی را تالیف و به چاپ رساند .



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 18:29 | نویسنده : علي کلوری |

یحیی ذکاء

یحیی ذکاءنخستین پژوهشگران برجسته زبان و فرهنگ تات: ۳ – دکتر یحی ذکاء / ایرانشناس و پژوهشگر.
یحیی ذکاء پژوهشگر، نویسنده، استاد دانشگاه، و از کارشناسان برجسته آثار هنری، در سال ۱۳۰۲ در تبریز چشم به جهان گشود. جدش، حاج میرزا علی اعیان، از تجار معروف تبریز بود. پدرش میرزاعلی نقی ذکاء کارمند راه‌آهن بود و سپس به بانک ملی انتقال یافت. وی در سال ۱۳۱۶ از تبریز به تهران آمد و پس از دو سال به بانک قزوین منتقل شد، تا اینکه مجددآ در سال ۱۳۲۱ به تهران آمد.ذکاء تحصیلات ابتدایی را در مدرسه رشدیه تبریز و ترغیب تهران گذراند و دوره اول متوسطه را در دبیرستان‌های تمدن تهران و پهلوی قزوین فرا گرفت. پس از انتقال مجدد پدرش به تهران، دوره دوم متوسطه را حدود سال‌های ۱۳۲۱-۱۳۲۲ در دبیرستان فیروز بهرام، در رشته ادبی، گذراند و از محضر استادان برجسته‌ای چون ذبیح‌الله صفا، پرویز ناتل خانلری، محمدحسین مشایخ فریدنی، و محمدجواد تربتی بهره گرفت. ایرج افشار، هوشنگ کاووسی، و احمد فتحی از همدوره‌های او در این مدرسه بودند. وی حدود سال‌های ۱۳۲۱-۱۳۲۲ دوره ایران‌شناسی را نیز که به همت مرحوم ابراهیم پورداوود و محمد معین در تالار این مدرسه برگزار می‌شد گذراند. افزون بر آن، دوره تخصصی رشته کتابداری را که در طی سال‌های دهه ۱۳۲۰ در محل باشگاه دانشگاه تهران تشکیل گردیده بود گذرانید.



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 18:27 | نویسنده : علي کلوری |

نکه هایی در باره تات و تالش

http://taleshen.ir/wp-content/uploads/2013/12/1382.jpgعلی عبدلی

ماسال

داشتم فیلمی را نگاه می کردم که شخصیت های داستانش اغلب از کردهای منطقه وان ترکیه بودند . برای یکی از آن کردها بچه ای به دنیا آمد و نامش را « ماسال » گذاشتند . دوست آن شخص که اهل آنکارا بود از او پرسید : ماسال یعنی چه ؟

او گفت : در زبان ما ماسال یعنی صلح ، سازش ، تفاهم .

من در آن لحظه هم معنی شهرستان و ایل ماسال را فهمیدم و هم این را که« ماسال» نیز از جمله واژگان مشترک بین کرد و تالش است .

 گردنه حیران

تغییر و تحریف نام های جغرافیایی تالش از جمله آسیب هایی ست که بر میراث معنوی این قوم وارد می شود . این موضوع همیشه مرا رنج داده اما هرگز فرصتی دست نداده است که به آن موضوع بپردازم . اما گاهی تحریف برخی از نامها به اندازه ای شگفت انگیزاست که چشم بسته از کنارش گذشت . از جمله آن نامها « گردنه حیران » شگفتی آن نام در این است که چگونه می شود نام گردنه ای مشهور و بسیار زیبا در مرکز منطقه ای تالش نشین در کشور ایران، نام عربی داشته باشد و آنهم نامی که معنی اش هیچ تناسب و سنخیتی با آن مکان ندارد . با اندکی تامل در این مورد با توجه به اینکه یکی از کهن ترین آبادیهای مجاور گردنه یادشده بخش « هیر » می باشد و در گذشته مراتع آن گردنه  چراگاه رمه ها و گله های هیرانی ها بود ، بدون هیچ تردید نام آن « گردنه هیران » است ، نه حیران .

در صفحه ۱۵۴ کتاب صوت الصفا نیز یک بار از آن گردنه با نام « گریوه هیران » یاد شده است . اکنون بر ماست که بکوشیم تا نام اصلی و کهن گردنه یادشده جایگزین نام بی مسما و عربی کنونی آن بشود .



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه دهم آبان ۱۳۹۴ | 17:53 | نویسنده : علي کلوری |

گویشهای تاتی ایران

گیتی شکریگیتی شکری
گویشهای تاتی ، از گویشهای مرکزی ایران که به دستة شمال غربی زبانهای ایرانی (شاخه ای از زبانهای هند و اروپایی ) تعلق دارند. گویش تاتی که از یک سو با سمنانی و از سوی دیگر با تالشی پیوند دارد، از گویشهای قومی زبانهای ایرانی در ناحیه هایی است که معمولاً زبان بومی آنها ترکی است . گایگر گویش تاتی را زیرگروه لهجه های خطة خزر می داند (اورانسکی ، ص 317).

برخی از محققان حدس می زنند که ایرانی زبانان تاتی در دورة ساسانیان ، برای نگهبانی از مرزهای شمال غربی پادشاهی ساسانی ، به قفقاز گسیل شده باشند (همان ، ص 316). تاتی به دلیل مجاورت با مناطق ترک زبان ، و در برخی نواحی با گویش تالشی و گیلکی ، در معرض تهدید و نابودی است . بسیاری از تات زبانان به ترکی نیز صحبت می کنند، و تعدادی نیز در همسایگی گیلان ، به گیلکی و تالشی هم سخن می گویند. با اینهمه ، تمام روستاهایی که در 1330 ش ، در فرهنگ جغرافیایی ایران ، تات زبان معرفی شده اند، در ش نیز تات زبان بوده اند (بازن ، ج 2، ص 438).




ادامه مطلب
تاريخ : دوشنبه هجدهم آبان ۱۳۸۸ | 18:38 | نویسنده : علي کلوری |

تات

علی پورصفر قصابی نژاد

  اصطلاحی که ترکان قدیم به بیگانگانِ مقیم سرزمینهای خود اطلاق می کرده اند. قدیمترین سندی که در آن واژة تات به کار رفته ، سنگنوشته های اورخون مغولستان است که از قرن دوم برجای مانده است . تات در این سنگنوشته ها ظاهراً به معنای «اَتْباع » و «رعایا» به کار رفته است ( د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «تات .1» و «اورخون »). در دیوان لغات الترک ، که در قرن پنجم تألیف شده ، تات به شکل تَت نیز ضبط شده و به معنای ایرانی ، فارسی ، فارسی زبان آریایی نژاد و کافر اویغوری آمده است (کاشغری ، ذیل «تات »، «تَتْ»، نیز رجوع کنید به ذیل «اُس »، «سُملِم تَتْ»). چون اصطلاح «تَژِک » (تاجیک ) در عصر ایلک خانیان (قراخانیان ؛ همان ، ذیل «تَژِک ») و احتمالاً پیش از آن (بهار، ج 3، ص 50) به ایرانیان اطلاق می شده ، می توان پنداشت که لفظ تات علاوه بر اینکه به ایرانیان و مردم یکجانشین گفته می شده (بارتولد، 1358 ش ، ص 320)، عنوانی بوده که پیش از ایلک خانیان بر عناصر خارجی سرزمینهای ترکان (احتمالاً خارجیان یکجانشین ترکستان ، بعضی قبایل متمدن ترک ، اقوام مغلوب و ساکنان نواحی تحت تصرف ترکان ) اطلاق می گردیده است ( د. فارسی ، ذیل واژه ؛ نیز رجوع کنید به د. اسلام ، ذیل «تات .1»). تات ، فرودست ، پست و رعیت نیز معنی شده است (رجوع کنید به «تاتار * »). این اصطلاح بعدها تحول معنایی پیدا کرده است ؛ با اینهمه ، ظاهراً تات در همة دوره ها بتدریج به مردم ایران اختصاص یافته است . بنابر منابع موجود، تحول معنایی تات از قرن نهم و دهم تا چهاردهم به این ترتیب بوده است : تازیک (رجوع کنید به فیضی سرهندی ، ذیل واژه )، رعایای ایرانی و گریزان از جنگ (دلاواله ، ص 50)، تاجیک یا مردم بومی ایران (کمپفر ، ص 880؛ سانسون ، ص 550)، فرقة تاجیک (استرآبادی ، ذیل واژه )، ساکنانِ مزارع و روستاها و شهرهای ایران (ژوبر ، ص 193)، کشاورزان و ایرانیان یکجانشین (اوبن ، ص 34، پانویس )، جماعتی از رعایا که ساکن شهر نیستند، خدمتگزار، مردم بیکاره و عاطل (قدری ، ذیل واژه ، به نقل از اللغات النوائـیّه و الاستشهادات الجغتائیه )، ساده دل و عوام الناس (همانجا)، دنباله روان از یک رهبر ( د. اسلام ، همانجا، به نقل از اللغات النوائـیّه ) و شخص دانشمند و اهل کتاب (دهخدا، ذیل واژه ).



ادامه مطلب
تاريخ : دوشنبه هجدهم آبان ۱۳۸۸ | 18:35 | نویسنده : علي کلوری |
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
        مطالب قدیمی‌تر >>


.: Weblog Themes By SlideTheme :.